Mfumo wa Maangamizi: Ramani ya Uteketezaji Watoto wa Kiasili Nchini Kanada
Uchambuzi wa kina kuhusu mfumo wa shule za makazi za India nchini Kanada kama mradi wa kiserikali na kidini wa maangamizi ya kitamaduni na kimwili.
Ufupisho: Mfumo wa Shule za Makazi za Wahindi nchini Kanada haukuwa na makosa ya kielimu, bali ulikuwa ni mkakati wa makusudi na wa vizazi vingi uliobuniwa na Serikali ya Kanada na kutekelezwa na makanisa ya Kikristo ili kutekeleza maangamizi ya kitamaduni. Kupitia unyanyasaji wa kimfumo, utumwa wa watoto, na uzembe uliosababisha vifo vya maelfu, mfumo huu ulilenga kuondoa uwepo wa Watu wa Asili ardhini ili kupisha upanuzi wa dola la walowezi na unyakuzi wa rasilimali. Zaidi ya watoto 150,000 walisafirishwa kutoka kwa familia zao, na matokeo ya kiwewe hicho yanaendelea kuathiri jamii za Wenyeji wa Asili hadi leo, yakidhihirika katika makaburi yasiyo na alama ambayo yanaendelea kugunduliwa kote nchini.
Mambo Muhimu
- Idadi ya Waathirika: Zaidi ya watoto 150,000 wa First Nations, Métis, na Inuit walilazimishwa kuhudhuria shule hizi kati ya miaka ya 1830 na 1996.
- Waendeshaji: Mfumo uliendeshwa kwa ubia kati ya Serikali ya Kanada (kupitia Idara ya Masuala ya Wahindi) na taasisi za kidini, hasa Kanisa Katoliki (lililosimamia takriban 60% ya shule), Kanisa la Anglikana, na Kanisa la Umoja wa Kanada.
- Idadi ya Vifo: Tume ya Ukweli na Maridhiano ya Kanada (TRC) imetambua rasmi vifo vya watoto 4,120 waliofariki wakiwa shuleni, lakini inakiri kwamba idadi halisi inaweza kuwa zaidi ya 6,000 kutokana na rekodi zilizopotea au kuharibiwa kimakusudi.
- Lengo Rasmi: Lengo lililotangazwa lilikuwa "kumuua Mhindi ndani ya mtoto." Hii ilimaanisha kuangamiza lugha, utamaduni, dini na utambulisho wa Kiasili ili kuwalazimisha watoto kuingia katika jamii ya walowezi wa Kizungu.
- Muda wa Mfumo: Shule hizi zilifanya kazi kwa zaidi ya karne moja. Shule ya kwanza ilianzishwa katika miaka ya 1830, na ya mwisho, Gordon's Residential School huko Saskatchewan, ilifungwa mnamo 1996.
Sehemu ya I: Misingi ya Maangamizi
Historia ya Shule za Makazi za Kanada haianzi na jengo la kwanza la shule, bali na falsafa ya ubaguzi wa rangi na haja ya kiuchumi ya dola la kikoloni. Katikati ya karne ya 19, Kanada, ikiwa bado ni koloni changa la Uingereza, ilikabiliwa na kile ilichokiita "Tatizo la Wahindi." Tatizo halikuwa Watu wa Asili wenyewe, bali uwepo wao endelevu kwenye ardhi iliyotamaniwa kwa ajili ya kilimo, makazi ya walowezi, na ujenzi wa reli. Ili "kutatua" tatizo hili, suluhisho la mwisho lilihitajika: kuondoa Watu wa Asili kama jamii hai na tofauti.
Msanifu mkuu wa sera hii alikuwa Sir John A. Macdonald, Waziri Mkuu wa kwanza wa Kanada. Mnamo 1879, aliagiza ripoti kutoka kwa Nicholas Flood Davin, ambaye alipendekeza kufuata mfumo wa "shule za viwanda" za Marekani. Ripoti ya Davin ya mwaka 1879, iliyopewa jina la Ripoti kuhusu Shule za Viwanda kwa Wahindi na Wenye Damu Mchanganyiko, iliweka wazi msingi wa kile kilichokuja kuwa mfumo wa shule za makazi. Hoja yake ilikuwa rahisi na ya kikatili: ili kuwastaarabisha Watu wa Asili, watoto wao walipaswa kutengwa na familia na jamii zao.
"Ikiwa chochote kitafanyika na Mhindi, lazima tumshike akiwa mtoto. Ni katika hatua ya utoto ambapo ushawishi wa hema la mzazi au maisha ya kikabila yanaweza kuvunjwa, ambayo ndio msingi wa kila kitu kingine." — Nicholas Flood Davin, Ripoti kuhusu Shule za Viwanda, 1879.
Sera hii iliwekwa katika sheria kupitia marekebisho ya Sheria ya Wahindi (Indian Act) ya 1876, sheria ambayo yenyewe ilikuwa chombo cha udhibiti wa kikoloni. Kuanzia miaka ya 1880, serikali ilishirikiana na makanisa ya Kikristo—Katoliki, Anglikana, Methodisti, na Presbiteri—kutekeleza kazi hii. Serikali ilitoa ufadhili (ingawa haukutosha kamwe) na mfumo wa kisheria wa utekaji nyara watoto, huku makanisa yakitoa wafanyakazi na itikadi ya wokovu kupitia ustaarabu wa Kikristo. Huu haukuwa ushirikiano wa bahati mbaya; ilikuwa ni muungano wenye nguvu wa dola na dini kwa lengo moja: kutokomeza ulimwengu wa Wenyeji wa Asili.
Sehemu ya II: Mashine ya Uteketezaji Utamaduni
Kwa mtoto wa Kiasili, siku ya kwanza katika shule ya makazi ilikuwa mwanzo wa kifo cha utambulisho wao. Walinyang'anywa majina yao na kupewa namba au majina ya Kikristo. Nywele zao ndefu, mara nyingi zikiwa na umuhimu wa kiroho, zilikatwa. Nguo zao za kitamaduni zilibadilishwa na sare duni. Lugha yao ya asili ilipigwa marufuku vikali; watoto walipigwa na kuadhibiwa vikali kwa kutamka neno moja la lugha ya mama zao. Haya yalikuwa ni mashambulizi ya kimakusudi dhidi ya kiini cha utu wa mtoto.
Maisha ya kila siku yalikuwa ratiba ya kazi ngumu, sala za lazima, na elimu duni. Wavulana walilazimishwa kufanya kazi za shambani, useremala, na uashi, huku wasichana wakifundishwa kufua, kupika, na kushona—yote yakiwa na lengo la kuwafanya watumishi wa daraja la chini katika jamii ya walowezi. Elimu ya darasani ilikuwa ya kiwango cha chini, mara nyingi ikifundishwa na watu wasio na sifa, na ilizingatia zaidi katekisimu ya Kikristo na propaganda za ubora wa ustaarabu wa Wazungu kuliko masomo halisi. Lengo halikuwa kuwaelimisha, bali kuwafunza utii.
Njaa ilikuwa janga la kudumu. Serikali ilitoa fedha kidogo sana kwa kila mtoto, na mara nyingi fedha hizo zilifujwa au kutumiwa vibaya na wasimamizi wa shule. Watoto waliishi kwa chakula duni na kisichotosheleza, kama vile uji mwepesi na mkate mgumu. Utapiamlo uliwaacha wakiwa dhaifu na rahisi kushambuliwa na magonjwa. Magonjwa kama kifua kikuu (TB) yalienea kwa kasi katika mabweni yaliyosongamana na yasiyo na hewa ya kutosha. Peter Bryce, afisa mkuu wa matibabu wa Idara ya Masuala ya Wahindi, aliripoti mnamo 1907 kwamba viwango vya vifo katika shule nyingi vilikuwa kati ya 25% na 50%. Ripoti yake ilipuuzwa, na baadaye alifukuzwa kazi kwa kusisitiza ukweli huo.
Unyanyasaji wa kimwili, kihisia, na kingono ulikuwa sehemu ya maisha ya kila siku. Adhabu za kikatili kwa makosa madogo zilikuwa za kawaida. Watoto walipigwa kwa mikanda, fimbo, na vitu vingine. Wengi walinyanyaswa kingono na makasisi, watawa, na wafanyakazi wengine—uhalifu ambao ulifichwa na taasisi za kanisa na serikali kwa miongo kadhaa.
Sehemu ya III: Hesabu ya Waliopotea na Waathirika
Ingawa ni vigumu kupata takwimu kamili kutokana na uharibifu wa makusudi wa kumbukumbu, data iliyopo inatoa picha ya kutisha ya vifo vilivyotokea ndani ya mfumo huu. Shule hizi hazikuwa taasisi za elimu; zilikuwa mitego ya kifo kwa maelfu ya watoto. Uzembe wa kimfumo, utapiamlo, na ukosefu wa huduma za afya vilisababisha viwango vya vifo ambavyo havingeweza kuvumiliwa katika jamii ya Wazungu.
Jedwali lifuatalo linaonyesha baadhi ya viwango vya vifo vilivyorekodiwa na Tume ya Ukweli na Maridhiano (TRC) katika baadhi ya shule. Ni muhimu kukumbuka kuwa hizi ni idadi za chini zilizothibitishwa; idadi halisi huenda ikawa kubwa zaidi.
| Shule ya Makazi | Eneo | Miaka ya Uendeshaji | Mwendeshaji Mkuu | Vifo Vilivyothibitishwa na TRC | Makadirio Zaidi* |
|---|---|---|---|---|---|
| Kamloops Residential School | British Columbia | 1890-1978 | Kanisa Katoliki | 51 | 215+ (GPR) |
| Brandon Residential School | Manitoba | 1895-1972 | Methodisti/Umoja | 50 | 104+ |
| Qu'Appelle Industrial School | Saskatchewan | 1884-1970 | Kanisa Katoliki | 70 | ~200 |
| Regina Industrial School | Saskatchewan | 1891-1910 | Presbiteri | 38 | Inakisiwa juu |
| Shubenacadie Residential School | Nova Scotia | 1930-1967 | Kanisa Katoliki | 49 | Haijulikani |
Makadirio zaidi yanatokana na tafiti za rada zinazopenya ardhini (GPR) na kumbukumbu za jamii, ambazo bado hazijathibitishwa kikamilifu na uchimbaji.
U enrolimenti katika mfumo huu iliongezeka kwa kasi baada ya Sheria ya Wahindi kuanza kutumika na hasa baada ya mahudhurio ya lazima kusisitizwa mnamo 1920. Kielelezo kifuatacho cha SVG kinaonyesha ukuaji wa idadi ya watoto waliofungwa ndani ya mfumo huu kwa miongo kadhaa.
Sehemu ya IV: Sauti Kutoka Kaburini
Nyaraka za serikali na ushuhuda wa waathirika hutoa sauti mbili tofauti lakini zinazokamilishana: sauti ya kiburi ya mkoloni na kilio cha maumivu cha aliyeathirika. Sauti ya serikali ilidhihirishwa wazi na Duncan Campbell Scott, Naibu Msimamizi Mkuu wa Masuala ya Wahindi kuanzia 1913 hadi 1932, na mmoja wa wasanifu wakuu wa sera za maangamizi.
"Nataka kuondoa tatizo la Wahindi. Sioni kwamba jamii inapaswa kulinda na kudumisha idadi ya watu katika hali ya kutojitosheleza... Lengo letu ni kuendelea hadi kusiwe na Mhindi hata mmoja nchini Kanada ambaye hajammeza ndani ya mfumo wa kisiasa na hakuna swali la Kihindi, na hakuna Idara ya Wahindi." — Duncan Campbell Scott, akihutubia Kamati Maalum ya Bunge, 1920.
Maneno ya Scott hayana utata: lengo lilikuwa ni kufutwa kabisa kwa Watu wa Asili kama kundi la kipekee. Shule za makazi zilikuwa ni chombo chake kikuu. Alijua kuhusu viwango vya juu vya vifo na hali duni, lakini alisisitiza kuendelea na sera ya mahudhurio ya lazima, akijua fika kuwa inasababisha vifo. Hii si uzembe; ni dhamira.
Kwa upande mwingine, kuna sauti za waathirika, kama ile ya Chief Bobby Joseph wa Squamish Nation, ambaye alielezea uzoefu wake kwa maneno rahisi na ya kutia uchungu:
"Wakati nikiwa mdogo, sikujua jinsi ya kukumbatia. Sikujua jinsi ya kusema 'nakupenda'. Sikupewa kamwe upendo. Walikuja kwetu, wakachukua kila kitu. Wakachukua ardhi yetu. Walichukua watoto wetu. Walitunyang'anya lugha zetu, tamaduni zetu, na roho zetu zote. Na hawakusema hata asante."
Ushahidi wa maelfu ya waathirika waliozungumza mbele ya Tume ya Ukweli na Maridhiano unathibitisha uzoefu huu. Hadithi zao za upweke, hofu, njaa, na maumivu zinaunda kumbukumbu ya pamoja ya uhalifu dhidi ya ubinadamu.
Sehemu ya V: Uchumi wa Unyang'anyi
Mfumo wa shule za makazi haukuwa tu mradi wa ubaguzi wa rangi na kidini; ulikuwa ni mkakati wa kiuchumi. Kwa kuondoa watoto kutoka kwa jamii zao, serikali ilivunja mfumo wa kurithisha maarifa ya jadi—maarifa kuhusu ardhi, uwindaji, na usimamizi wa rasilimali. Hii iliwafanya Watu wa Asili kuwa tegemezi kwa dola na kurahisisha unyakuzi wa ardhi na rasilimali zao.
Kila shule mpya iliyojengwa mara nyingi ililandana na kutiwa saini kwa mkataba mpya wa ardhi au upanuzi wa mradi wa kimaendeleo wa kikoloni kama vile reli. Watoto walipokuwa wamefungwa shuleni, jamii zao ziliachwa zikiwa dhaifu na zikipoteza uwezo wa kupinga unyakuzi wa ardhi zao za jadi.
Uhusiano kati ya sheria, shule, na ardhi unaonekana wazi katika jedwali lifuatalo:
| Kipindi | Sheria/Tukio la Kiserikali | Tukio Sambamba la Shule za Makazi | Matokeo ya Kiuchumi/Ardhi |
|---|---|---|---|
| 1871-1877 | Mikataba ya Namba (Numbered Treaties) 1-7 | Kuanzishwa kwa shule za kwanza za viwanda | Unyakuzi wa mamilioni ya ekari katika Prairies kwa kilimo na reli. |
| 1885 | Uasi wa Northwest (North-West Rebellion) | Kuongezeka kwa shule ili kudhibiti Métis na Cree | Udhibiti kamili wa serikali juu ya ardhi za magharibi. |
| 1920 | Marekebisho ya Sheria ya Wahindi (Mahudhurio ya Lazima) | Ongezeko kubwa la uandikishaji watoto | Jamii zinapoteza kizazi kizima, uwezo wa kupinga unapungua. |
| 1951 | Marekebisho ya Sheria ya Wahindi | Serikali inachukua usimamizi kutoka kwa makanisa | Udhibiti wa serikali unaimarika juu ya rasilimali za Kiasili. |
Sehemu ya VI: Kuficha Ukweli na Matokeo ya Sasa
Kwa miongo kadhaa, historia ya shule za makazi ilifichwa na kukanushwa na serikali na makanisa. Nyaraka ziliharibiwa, makaburi ya watoto waliofariki yalipuuzwa na kusahaulika, na simulizi la kitaifa la Kanada lilionyesha nchi hiyo kama mtunza amani asiye na lawama. Ilikuwa ni kupitia ujasiri wa waathirika waliovunja kimya chao katika miaka ya 1980 na 1990 ndipo ukweli ulianza kuibuka.
Kuanzishwa kwa Tume ya Ukweli na Maridhiano (TRC) mnamo 2008 ilikuwa hatua muhimu. Baada ya kusikiliza shuhuda za waathirika zaidi ya 6,500, TRC ilihitimisha katika ripoti yake ya 2015 kwamba mfumo wa shule za makazi ulikuwa ni "maangamizi ya kitamaduni." Tume ilitoa Wito 94 wa Hatua (94 Calls to Action) unaolenga kurekebisha uharibifu uliofanywa.
Leo, matokeo ya mfumo huu yanaonekana wazi. Kiwewe cha vizazi vingi (intergenerational trauma) kimesababisha viwango vya juu vya kujiua, ulevi, magonjwa ya akili, na umaskini katika jamii za Kiasili. Kupotea kwa lugha na utamaduni kumeacha pengo kubwa la kiutambulisho. Ukosefu wa usawa katika afya, elimu, na fursa za kiuchumi kati ya Wakanada wa Kiasili na wasio wa Kiasili ni urithi wa moja kwa moja wa sera hizi za maangamizi.
"Kanada inaendelea kukataa kukubali kwamba uhusiano wake na Watu wa Asili ni wa kikoloni. Inaendelea kudai kuwa haihusiki na chuki ambayo ilibuni sera hizi za maangamizi. Kwa hivyo, inaendelea kutafuta njia za kuepuka wajibu wake wa kurekebisha makosa haya." - Tume ya Ukweli na Maridhiano ya Kanada, Ripoti ya Mwisho, 2015.
Ugunduzi wa mamia, na sasa maelfu, ya makaburi yasiyo na alama katika maeneo ya shule za zamani za makazi tangu Mei 2021 umefichua kwa ulimwengu kile ambacho waathirika na jamii zao wamekuwa wakisema kwa miongo kadhaa: serikali na makanisa hayakuwapeleka watoto hawa shuleni tu, bali yaliwasimamia hadi vifo vyao na kisha kuficha miili yao. Mifupa ya watoto hawa inatoa ushahidi usioweza kukanushwa wa uhalifu ambao Kanada bado haijaukubali kikamilifu wala kuwajibika kwao.
Maridhiano ya kweli hayawezi kupatikana kupitia msamaha wa maneno matupu au ishara za mfano. Yanahitaji ukweli kamili, uwajibikaji wa kisheria na kifedha kwa taasisi zilizohusika, kurudishwa kwa ardhi, na uwekezaji mkubwa katika uponyaji na ufufuo wa tamaduni na lugha za Kiasili. Hadi hilo litokee, historia ya shule za makazi itabaki kuwa jeraha wazi katikati ya moyo wa Kanada.
Vyanzo na Masomo Zaidi
- Truth and Reconciliation Commission of Canada Reports (TRC)
- "A National Crime: The Canadian Government and the Residential School System" na John S. Milloy
- Kituo cha Kitaifa cha Ukweli na Maridhiano (National Centre for Truth and Reconciliation - NCTR)
- Uchambuzi wa Al Jazeera kuhusu ugunduzi wa makaburi
- Makala ya The Guardian kuhusu Urithi wa Shule za Makazi
- Sheria ya Wahindi (Indian Act) - Maelezo ya Kihistoria