Ramani Isiyogawanywa: Fikra Mbadala ya Ukingo wa Magharibi Bila Ukuta

Makala haya yanawazia ulimwengu ambapo maamuzi muhimu yaliyochukuliwa mwaka 2002 na serikali ya Israel yangekuwa tofauti, na hivyo kuzuia ujenzi wa Ukuta wa Utengano katika Ukingo wa Magharibi. Tunachunguza, kwa kutumia ushahidi halisi, jinsi mgeuko huu mmoja ungebadilisha kwa kiasi kikubwa hali ya kiuchumi, kisiasa, na kijamii kwa Wapalestina na Waisraeli, na kuacha wazi uwezekano wa mustakabali tofauti ambao sasa unaonekana kufungwa na saruji na waya wenye ncha kali.

Katika ardhi ya Palestina iliyokaliwa, ukweli una uzito wa saruji. Ni ukweli wa kuta za zege zenye urefu wa mita nane, minara ya walinzi, na kilomita mamia za uzio wa waya wenye ncha kali unaokata mandhari kama kovu. Huu ni Ukuta wa Utengano—unaofahamika kwa Waisraeli kama Kizuizi cha Usalama na kwa Wapalestina kama Ukuta wa Apartheid. Tangu kuanza kwake mwaka 2002, umebadilisha jiografia, siasa, na maisha ya kila siku katika Ukingo wa Magharibi. Lakini je, ilikuwa lazima iwe hivi? Je, ikiwa katika wakati muhimu wa maamuzi, njia tofauti ingechaguliwa? Je, ikiwa shinikizo la kimataifa, changamoto za kisheria, na hesabu tofauti za kisiasa zingezuia ujenzi wa muundo huu mkuu wa utengano?

Hili si zoezi la njozi tupu. Ni uchunguzi wa kina wa chaguzi zilizofanywa na njia ambazo hazikuchaguliwa. Uamuzi wa kujenga ukuta, hasa njia yake inayopita ndani ya Ukingo wa Magharibi, haukuwa jambo la lazima. Ulizaliwa kutokana na mazingira maalum ya kisiasa ya Intifada ya Pili na serikali ya mrengo wa kulia ya Ariel Sharon. Mbadala zilikuwepo na zilijadiliwa. Hata hivyo, njia iliyochaguliwa ilikuwa ile ya saruji. Ili kuelewa kikamilifu ukubwa wa athari zake, lazima tuwazie, kwa umakini, ulimwengu ambao haupo.

Mambo Muhimu

• Divergence Point: Makala haya yanapendekeza historia mbadala kuanzia katikati ya mwaka 2002, ambapo serikali ya Ariel Sharon, kutokana na mchanganyiko wa shinikizo kali kutoka Marekani (linalohofia kuvuruga umoja wa Kiarabu kabla ya uvamizi wa Iraq) na uamuzi wa mapema wa Mahakama Kuu ya Israel unaozuia ujenzi ndani ya Ukingo wa Magharibi, ingesitisha mradi huo au kuukubali tu kwenye Mstari wa Kijani.
• Urefu na Njia: Ukuta halisi una urefu wa kilomita 708. Asilimia 15 tu ya urefu wake inafuata Mstari wa Kijani (mpaka wa 1967); asilimia 85 iliyobaki inaingia ndani ya Ukingo wa Magharibi, wakati mwingine hadi kilomita 18.
• Unyakuaji wa Ardhi: Ukuta unanyakua kwa vitendo takriban asilimia 9.4 ya ardhi ya Ukingo wa Magharibi, ikiwemo ardhi yenye rutuba zaidi na vyanzo muhimu vya maji, na kuiweka upande wa "Israel" wa kizuizi.
• Athari za Kibinadamu: Zaidi ya Wapalestina 25,000 wanaishi katika "Seam Zone" iliyotengwa kati ya ukuta na Mstari wa Kijani, na mamia ya maelfu wengine wameona maisha yao yakivurugwa na vizuizi vya kutembea na upotezaji wa ardhi.
• Uhalali wa Kimataifa: Mnamo Julai 2004, Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ) ilitoa uamuzi wa ushauri kwamba ujenzi wa ukuta katika Maeneo Yanayokaliwa ya Palestina ni kinyume cha sheria za kimataifa na Israel ina wajibu wa kuubomoa na kulipa fidia.

Uchumi Usiovunjika: Kilimo, Kazi, na Biashara

Katika ulimwengu wetu halisi, athari ya kwanza na ya kikatili zaidi ya ukuta ilikuwa ya kiuchumi. Ripoti za Benki ya Dunia na Umoja wa Mataifa zimerekodi kwa uchungu jinsi kizuizi hicho kilivyokata mishipa ya uchumi wa Palestina. Ardhi yenye rutuba zaidi ya Ukingo wa Magharibi, hasa katika maeneo ya Qalqilya na Tulkarm, ilitengwa upande wa magharibi wa ukuta, na kuwageuza wakulima kuwa watazamaji wa mashamba yao wenyewe. Vijiji vilivyokuwa vikistawi viligeuzwa kuwa mageto, vikizungukwa na saruji pande tatu.

Katika historia yetu mbadala, ambapo ujenzi wa ukuta unasitishwa mwaka 2002, uharibifu huu wa kimfumo haufanyiki. Fikiria hili:

1. Kilimo Kinabaki Kitovu: Bonde la kilimo karibu na Qalqilya, mojawapo ya maeneo machache yenye maji ya kutosha Ukingo wa Magharibi, halitengwi. Wakulima wanaendelea kufikia mashamba yao ya machungwa na mboga mboga. Biashara ya mazao, ndani ya Ukingo wa Magharibi na hata kuvuka Mstari wa Kijani, inaendelea, ingawa bado inakabiliwa na vizuizi vya vituo vya ukaguzi.
2. Mtiririko wa Wafanyakazi: Kabla ya ukuta, makumi ya maelfu ya Wapalestina walifanya kazi nchini Israel, wakituma fedha zilizokuwa muhimu kwa uchumi wa familia zao. Ukuta ulifunga kwa kiasi kikubwa fursa hii. Katika ulimwengu wetu bila ukuta, ingawa vizuizi vya usalama bado vingekuwepo na kuongezeka, mfumo wa vibali vya kazi ungeendelea kufanya kazi kwa kiwango kikubwa zaidi. Hii ingepunguza viwango vya umaskini na ukosefu wa ajira vilivyofikia viwango vya janga wakati wa Intifada ya Pili na baada yake.
3. Biashara ya Ndani: Ukuta haukutenga tu Wapalestina na Israel; ulitenganisha Wapalestina wenyewe. Miji kama Jerusalem Mashariki ilitengwa kabisa na maeneo yake ya kiuchumi ya Ukingo wa Magharibi. Katika hali mbadala, Yerusalemu Mashariki ingebaki kuwa kitovu cha kiuchumi, kitamaduni, na kijamii cha maisha ya Wapalestina, kama ilivyokusudiwa katika Makubaliano ya Oslo. Biashara kati ya Ramallah, Bethlehem, na Nablus isingekatizwa na njia za pembeni zilizolazimishwa na ukuta.

Bila shaka, uvamizi wa kijeshi usingekoma. Vituo vya ukaguzi, kufungwa kwa barabara, na mashambulizi ya kijeshi bado yangekuwa sehemu ya maisha. Hata hivyo, uharibifu usingekuwa wa kudumu na wa kimuundo kama ule ulioletwa na ukuta. Uchumi wa Palestina ungekuwa na nafasi ya kupumua, na msingi wa maisha ya watu usingemomonyolewa kwa kiwango kilekile.

"Ukuta... unaharibu maisha ya Wapalestina kwa kukata maeneo ya mijini na vijijini, kukata wakulima kutoka kwa ardhi yao, na wafanyakazi kutoka kwa kazi zao... Kwa kweli, athari ya ukuta ni kuunda maeneo yaliyofungwa, ambapo maisha ya kiuchumi na kijamii yanasambaratika." — John Dugard, Mwakilishi Maalum wa Umoja wa Mataifa kuhusu Haki za Binadamu katika Maeneo ya Palestina, 2005

Mwelekeo wa Mapambano: Kati ya Risasi na Maandamano

Hoja kuu ya Israel ya kujenga ukuta ilikuwa usalama. Serikali ya Sharon iliuuza kwa umma wa Israel kama suluhisho la mashambulizi ya kujitoa mhanga yaliyosababisha vifo vya mamia ya raia wakati wa Intifada ya Pili. Katika historia yetu halisi, idadi ya mashambulizi ilipungua sana baada ya ujenzi wa sehemu kubwa ya ukuta. Hata hivyo, swali la msingi linabaki: je, ukuta ulikuwa suluhisho pekee, na je, ulitatua mzizi wa tatizo?

Katika ulimwengu wetu mbadala, bila ukuta, Israel ingelazimika kutegemea mbinu zingine za usalama: kuongeza operesheni za kijeshi ndani ya miji ya Palestina, kuimarisha mtandao wa vituo vya ukaguzi, na kuendeleza ukusanyaji wa taarifa za kijasusi. Hii ingeendeleza mzunguko wa ghasia. Lakini pia ingebadilisha asili ya mapambano ya Wapalestina.

• Kupungua kwa Uhalali wa Mapambano ya Silaha: Bila ukuta kama kizuizi halisi na cha mfano, hoja kwamba mapambano ya silaha yanaweza "kushinda" ingedhoofika haraka zaidi. Mashambulizi yangeendelea kukabiliwa na jibu kali la kijeshi la Israel, na kusababisha hasara kubwa kwa upande wa Palestina. Hii ingeweza kuongeza kasi ya mjadala wa ndani ya Palestina kuhusu ufanisi wa mbinu za kijeshi.
• Kuibuka kwa Mapambano ya Kiraia: Badala ya kulenga ukuta, kama ilivyotokea katika vijiji kama Bil'in na Ni'lin, nguvu ya maandamano ya umma ingeelekezwa moja kwa moja kwenye alama zingine za uvamizi: vituo vya ukaguzi, barabara za walowezi, na ofisi za utawala wa kijeshi. Fikiria maelfu ya waandamanaji wasio na silaha wakijaribu kuvuka kituo cha ukaguzi cha Qalandia kila wiki. Hii ingeleta sura tofauti ya mapambano mbele ya macho ya ulimwengu, ikifanana zaidi na Intifada ya Kwanza kuliko ya Pili.

Hii haimaanishi ghasia zingekoma. Vikundi vyenye silaha bado vingekuwepo. Lakini usawa wa nguvu kati ya mbinu za kijeshi na za kiraia ungeweza kubadilika, na huenda ungedhoofisha hoja ya Israel kwamba inakabiliana na tishio la kigaidi tu, badala ya harakati ya kitaifa ya ukombozi inayotumia mbinu mbalimbali.

Mustakabali wa Makazi na Suluhu ya Mataifa Mawili

Labda athari ya kudumu zaidi ya ukuta iko kwenye ramani yenyewe. Njia ya ukuta haikuchorwa kwa kuzingatia usalama pekee. Ilipangwa kwa uangalifu na watu kama Kanali Dany Tirza, mbunifu mkuu wa ukuta, ili kujumuisha idadi kubwa ya walowezi wa Kiyahudi na maeneo makubwa ya makazi upande wa "Israel" wa kizuizi.

Makundi matatu makubwa ya makazi—Gush Etzion kusini mwa Jerusalem, Ma'ale Adumim mashariki mwa Jerusalem, na kundi la Ariel katikati ya Ukingo wa Magharibi—yalizungushiwa ukuta na kuunganishwa kwa vitendo na Israel. Hii ilikuwa hatua ya kimkakati ya kuweka "ukweli usiopingika" ardhini, na kufanya uundaji wa dola la Palestina linaloungana na lenye mamlaka kuwa jambo lisilowezekana kijiografia.

Katika historia yetu mbadala, bila ukuta, hali ya makazi ingekuwa tofauti sana.

• Usalama wa Makazi: Bila kizuizi cha kimwili kinachoyatenga na maeneo ya Wapalestina, makazi yaliyo ndani ya Ukingo wa Magharibi yangeonekana kuwa hatari zaidi kwa Waisraeli. Serikali ingelazimika kutumia rasilimali kubwa zaidi za kijeshi kulinda kila makazi, na kufanya upanuzi kuwa mgumu na wenye gharama kubwa.
• Siasa za Ndani za Israel: Motisha ya kisiasa ya kuhamia kwenye makazi ingepungua. Kutoa ruzuku na kujenga barabara za walowezi pekee huenda kusingetosha kuwashawishi mamia ya maelfu ya Waisraeli kuhamia maeneo ambayo hayana "uzio wa usalama". Hii ingeimarisha sauti za Waisraeli wanaopinga mradi wa walowezi, ambao wangehoji gharama kubwa ya kiuchumi na kijeshi ya kuulinda.
• Uwezekano wa Kijiografia wa Suluhu ya Mataifa Mawili: Muhimu zaidi, ramani ya suluhu ya mataifa mawili isingeharibiwa kwa kiwango kilekile. Mazungumzo ya baadaye ya amani yangefanyika bila ukweli wa ukuta unaokata Ukingo wa Magharibi vipande vipande. Dhana ya kubadilishana ardhi (land swaps) ingekuwa ya kweli zaidi, kwani mipaka ya makazi haingeimarishwa na saruji. Ingawa suluhu ya mataifa mawili bado ingekuwa ngumu kufikia, uwezekano wake wa kijiografia haungefutwa.

Jedwali la Kulinganisha: Ukweli na Fikra Mbadala

Kipengele	Kilichotokea Haswa (2002–Sasa)	Kingeweza Kutokea (Katika Historia Mbadala)
Njia ya Ukuta	85% ndani ya Ukingo wa Magharibi, ikizunguka makazi makubwa.	Ukuta haujengwi, au unajengwa kwa kiasi kidogo tu kwenye Mstari wa Kijani wa 1967.
Ardhi na Rasilimali	Takriban 9.4% ya ardhi ya Ukingo wa Magharibi imetengwa; vyanzo vya maji vimenyakuliwa.	Ardhi ya kilimo na vyanzo vya maji vinabaki mikononi mwa Wapalestina.
Uchumi wa Palestina	Umeharibiwa na kugawanywa; uhuru wa kutembea umepunguzwa sana; umaskini umeongezeka.	Unabaki dhaifu kutokana na uvamizi, lakini haujagawanywa; biashara na ajira zinaendelea kwa urahisi zaidi.
Mapambano ya Wapalestina	Mchanganyiko wa mapambano ya silaha na maandamano yaliyolenga ukuta (k.m., Bil'in).	Msisitizo mkubwa zaidi kwenye maandamano ya umma yasiyo na ghasia dhidi ya vituo vya ukaguzi na uvamizi.
Makazi ya Walowezi	Yameimarishwa, kupanuliwa, na kuunganishwa kwa vitendo na Israel.	Upanuzi unapungua kasi; makazi yanabaki kuwa visiwa vilivyotengwa na vyenye hatari zaidi.
Suluhu ya Mataifa Mawili	Imeharibiwa kijiografia; imekuwa karibu na haiwezekani.	Inabaki kuwa ngumu lakini inawezekana kijiografia; ramani haijaharibiwa na ukuta.

Kwa Nini Fikra Mbadala Bado Zinatufunza

Kuangalia njia ambayo haikuchaguliwa siyo kutoroka ukweli mchungu wa sasa. Badala yake, ni chombo muhimu cha uchunguzi. Kinaturuhusu kutenganisha matukio na kuona maamuzi ya kibinadamu yaliyosababisha hali ya sasa. Ukuta wa Utengano haukuibuka kutoka ardhini kama janga la asili. Ulijengwa, saruji kwa saruji, uamuzi kwa uamuzi, na serikali maalum kwa wakati maalum na kwa malengo maalum.

Kuwazia ulimwengu bila ukuta kunatufunza mambo matatu muhimu:

1. Chaguo na Matokeo: Inaonyesha kwamba historia inaundwa na chaguzi. Chaguo la kujenga ukuta ndani ya Ukingo wa Magharibi lilikuwa na matokeo ya moja kwa moja na ya kutabirika: kuimarisha uvamizi, kuharibu uchumi wa Palestina, na kufuta uwezekano wa amani ya kweli.
2. Ukweli wa Uvamizi: Inafichua jinsi ukuta ulivyokuwa chombo cha uvamizi na unyakuaji, siyo tu kizuizi cha usalama. Lengo lake halikuwa tu kuzuia watu, bali kunyakua ardhi na kubadilisha demografia.
3. Mustakabali: Kwa kuelewa jinsi hali ya sasa ilivyoundwa, tunaweza kuelewa vizuri zaidi nini kinahitajika ili kuibadilisha. Ikiwa ukuta ni uamuzi wa kisiasa, basi kuubomoa—kimwili na kisiasa—pia ni uamuzi unaowezekana. Historia mbadala inatukumbusha kwamba hakuna hali ya sasa iliyo ya kudumu, na kwamba mustakabali tofauti unawezekana, hata kama njia ya kuufikia inaonekana kuwa ngumu.

Ukuta unasimama leo kama ukumbusho wa saruji wa fursa iliyopotea na mustakabali ulioibiwa. Kuuchunguza kupitia lenzi ya kile ambacho kingeweza kuwa ni kutambua siyo tu hasara, bali pia wajibu wa kuendelea kupigania ramani ambayo haijagawanywa.

Vyanzo na Usomaji Zaidi

• B'Tselem - The Separation Barrier
• United Nations OCHA - The Barrier
• International Court of Justice - Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Advisory Opinion)
• World Bank - The Economic Effects of the Separation Barrier
• Al Jazeera - The West Bank barrier: An apartheid wall in pictures
• Saree Makdisi, Palestine Inside Out: An Everyday Occupation (W. W. Norton & Company, 2008)